Korzystne konsekwencje dla konsumentów posiadających kredyty konsumenckie
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 może mieć istotne znaczenie dla konsumentów, którzy zawierali umowy kredytu konsumenckiego, w tym kredyty gotówkowe, pożyczki ratalne lub inne umowy finansowania objęte reżimem ustawy o kredycie konsumenckim. Rozpoznana sprawa dotyczyła praktyki polegającej na naliczaniu przez bank odsetek nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej konsumentowi, lecz również od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, takich jak składka ubezpieczeniowa. Trybunał uznał, że taka praktyka jest niezgodna z dyrektywą 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki.
Znaczenie tego rozstrzygnięcia wykracza poza indywidualny spór z udziałem jednego banku. TSUE przypomniał, że „całkowita kwota kredytu" oraz „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta" to pojęcia odrębne i wzajemnie się wykluczające. Innymi słowy, do całkowitej kwoty kredytu nie można zaliczać kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z zawarciem lub wykonaniem umowy, takich jak opłaty, prowizje czy koszty ubezpieczenia. Odsetki kapitałowe powinny być naliczane od kwoty rzeczywiście udostępnionej konsumentowi, a nie od kosztów kredytu finansowanych przez kredytodawcę.
Dla konsumentów oznacza to w praktyce możliwość dokładniejszego kwestionowania umów, w których bank lub instytucja pożyczkowa naliczała oprocentowanie od skredytowanych kosztów kredytu. Chodzi zwłaszcza o sytuacje, w których w umowie wskazano kwotę kredytu obejmującą nie tylko środki wypłacone klientowi, ale również prowizję, składkę ubezpieczeniową lub inne opłaty, a następnie od tak powiększonej kwoty naliczano odsetki. Tego rodzaju konstrukcja mogła prowadzić do podwyższenia całkowitego kosztu kredytu, mimo że konsument nie otrzymał do swobodnej dyspozycji całej kwoty, od której naliczano oprocentowanie.
Sankcja kredytu darmowego
Wyrok C-744/24 jest szczególnie istotny w sprawach dotyczących tzw. sankcji kredytu darmowego, jako potwierdzający dotychczasową prokonsumencką linię orzeczniczą Trybunału. Orzeczenie potwierdza, że naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów narusza przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, która implementuje dyrektywę 2008/48/WE, a takie naruszenie może podlegać sankcjom przewidzianym w tej ustawie, w tym właśnie sankcji kredytu darmowego.
Sankcja kredytu darmowego polega co do zasady na tym, że konsument zwraca kredytodawcy jedynie kapitał, bez odsetek i innych kosztów kredytu. Nie oznacza to jednak, że każdy kredyt konsumencki obarczony analogiczną wadą automatycznie staje się „darmowy" po ogłoszeniu wyroku TSUE. Każda umowa wymaga indywidualnej analizy. Konieczne jest sprawdzenie jej treści, sposobu wyliczenia całkowitej kwoty kredytu, całkowitego kosztu kredytu, RRSO, harmonogramu spłat oraz tego, czy kredytodawca prawidłowo wykonał obowiązki informacyjne wobec konsumenta.
Znaczenie dla orzecznictwa krajowego
Warto podkreślić, że TSUE nie rozstrzyga bezpośrednio konkretnej sprawy krajowej. W ramach procedury prejudycjalnej Trybunał dokonuje wykładni prawa Unii, a następnie to sąd krajowy rozstrzyga spór zgodnie z tą wykładnią. Jednocześnie orzeczenie TSUE wiąże również inne sądy krajowe, które będą rozpoznawały podobne problemy prawne. W praktyce może to prowadzić do większej jednolitości orzecznictwa w sprawach, w których konsumenci kwestionują sposób naliczania odsetek od kosztów kredytu. Skuteczne działanie tego mechanizmu obserwowaliśmy w tzw. sprawach frankowych, gdzie orzeczenie TSUE doprowadziło do harmonizacji orzecznictwa polskiego i finalnie istotnej poprawie sytuacji prawnej konsumentów.
Możliwą korzystną konsekwencją dla konsumentów jest zatem nie tylko dochodzenie zwrotu części nienależnie pobranych świadczeń, ale również wzmocnienie argumentacji w sporach sądowych z bankami i instytucjami pożyczkowymi. Wyrok może mieć znaczenie zarówno dla osób, które już prowadzą spór, jak i dla tych, które dopiero analizują swoją umowę. Dotyczy to zwłaszcza kredytów, w których prowizje, ubezpieczenia lub inne koszty zostały „doliczone" do kwoty finansowania i następnie objęte oprocentowaniem.
Co warto sprawdzić w swojej umowie
Nie należy jednak upraszczać skutków wyroku. Sam fakt zawarcia umowy kredytu konsumenckiego nie wystarcza do skutecznego dochodzenia roszczeń. Znaczenie mają m.in. data zawarcia umowy, jej rodzaj, status kredytobiorcy jako konsumenta, wysokość kredytu, treść formularza informacyjnego, sposób prezentacji kosztów oraz to, czy roszczenie nie jest przedawnione. W wielu przypadkach kluczowe będzie również prawidłowe sformułowanie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego oraz przygotowanie argumentacji na wypadek odmowy ze strony kredytodawcy.
Z perspektywy prawnej wyrok C-744/24 wpisuje się w szerszą linię orzeczniczą TSUE dotyczącą ochrony konsumenta na rynku finansowym. Trybunał konsekwentnie akcentuje znaczenie przejrzystości umowy, jasnego informowania konsumenta o kosztach finansowania oraz możliwości porównywania ofert kredytowych. W omawianym wyroku TSUE wskazał, że przejrzystość rynku kredytów konsumenckich, w tym prawidłowa informacja o RRSO, służy temu, aby konsument mógł łatwiej porównać oferty i podjąć świadomą decyzję.
Dla konsumentów praktyczny wniosek jest prosty: warto zweryfikować umowy kredytów konsumenckich, zwłaszcza tych, w których występowały prowizje, ubezpieczenia lub inne pozaodsetkowe koszty kredytu. Analiza powinna obejmować nie tylko samą wysokość kosztów, ale również sposób ich ujęcia w umowie i harmonogramie spłat. W wielu przypadkach dopiero szczegółowe przeliczenie umowy pozwala ocenić, czy kredytodawca naliczał odsetki od kwot, które nie zostały rzeczywiście wypłacone konsumentowi.
W praktyce wyrok TSUE w sprawie C-744/24 może być dobrym momentem, aby wrócić do treści zawartej umowy kredytu lub pożyczki i sprawdzić, czy sposób naliczania kosztów był prawidłowy. Analizujemy takie umowy zarówno pod kątem możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego, jak i dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Od wielu lat z powodzeniem prowadzimy sprawy konsumentów w sporach z instytucjami finansowymi, od momentu wystąpienia przedsądowego aż do prawomocnego rozstrzygnięcia i następującego po nim uporządkowania wzajemnych rozliczeń. Jeżeli mają Państwo wątpliwości, czy omawiane rozstrzygnięcie może mieć znaczenie dla Państwa umowy, warto przeprowadzić indywidualną analizę dokumentów.
